Nguyên nhân dẫn đến đâm va trên biển và những kinh nghiệm để tránh

Trong những năm qua, số vụ đâm va tàu cá và tàu vận tải trên biển ngày một gia tăng. Tai nạn đâm va thường dẫn đến hậu quả rất thảm khốc, gây thiệt hại lớn về con người và tài sản cũng như ô nhiễm môi trường biển. Việc phân tích các nguyên nhân gây ra tai nạn đâm va đóng vai trò rất quan trọng nhằm hạn chế mức thấp nhất tai nạn có thể xảy ra trong điều khiển tàu.

Có rất nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan để lý giải cho các vụ tai nạn đâm va tàu biển.

Nguyên nhân chủ quan từ người điều khiển tàu:

 Điều này thể hiện ở một số vấn đề sau: Do đào tạo từ nhiều nguồn khác nhau nên trình độ và khả năng phán đoán, xử lý tình huống cũng sẽ khác nhau.

Năng lực chuyên môn của sỹ quan thì chưa đáp ứng được với vị trí công tác đảm nhận-Bản thân  người điều khiển tàu chưa nắm vững hoàn toàn các thông tin, đặc tính của tàu mình đang điều khiển. Sỹ quan trực ca còn thiếu trách nhiệm tìm hiểu tất cả các tính năng, hoạt động và đặc biệt là những hạn chế của các thiết bị trên buồng lái cũng như nắm chắc thiết bị đang được đặt ở chế độ như thế nào liên quan đến việc an toàn của tàu.

Ý thức chấp hành pháp luật và các quy định của công ước Quốc tế của sỹ quan, thuyền viên chưa làm hết trách nhiệm, nghĩa vụ của mình trong quá trình dẫn tàu, chủ quan, thiếu mẫn cán, thiếu kinh nghiệm đi biển nên rất lúng túng khi gặp tình huống khó khăn, phức tạp đã không có những biện pháp xử lý thích đáng; Khi xử lý thì không có sự phối hợp đồng nhất dẫn tới việc thực hiện mệnh lệnh thiếu hiệu quả, xử lý tình huống không kịp thời, dứt khoát. Không duy trì cảnh giới, dẫn tới không phát hiện được tàu gặp ở khoảng cách đủ lớn để có thể xử lý tránh va hiệu quả; không sử dụng vận tốc phù hợp với điều kiện thực tại, nhất là trong khu vực luồng hẹp, nhiều chướng ngại, mật độ tàu thuyền lớn; khi đã phát hiện tàu thuyền ở gần nhưng không đánh giá đúng nguy cơ đâm va, dẫn tới lơ là chủ quan mà bỏ qua các hoạt động cần thiết để điều động tránh xa nhau;

Hơn nữa do những chuyến hành trình dài ngày xuyên đại dương cũng làm ảnh hưởng đến sức khỏe làm cho tâm lý bị căng thẳng, mệt mỏi, thiếu tập trung cho thuyền viên trong khi làm việc. Hoặc những vấn đề chủ quan liên quan trực tiếp tới sức khỏe của thuyền viên khi điều khiển tàu như: ngủ quên, say rượu, thị lực kém.... đã dẫn đến việc quên không điều chỉnh lại hải trình đồng thời quên không bật hệ thống cảnh báo định vị trên tàu.

Ngoài ra, hiện nay các trang thiết bị hàng hải tại buồng lái ngày càng hiện đại, các phương thức thông tin liên lạc ngày càng đa dạng, nhiều sĩ quan còn quá phụ thuộc vào các trang thiết bị mà quên đi các kỹ năng hàng hải cổ điển với độ tin cậy cao.

Tất cả những điều trên, ít nhiều đã ảnh hưởng rất lớn đến an toàn của tàu. Theo thống kê về nguyên nhân tai nạn đâm va, hầu hết nguyên nhân dẫn đến tại nạn là do yếu tố con người. Ví dụ như: 08/2011, đã xảy ra vụ tai nạn đâm va giữa tàu Birch 2 và tàu cá TG 92643 TS  tại gần vị trí cách mũi Vũng Tàu khoảng gần 40 hải lý về phía Nam, tàu cá TG 92643 TS bị lật úp và chìm hoàn toàn. Tháng 11/2014 Tàu Phúc Xuân 68 bị chìm sau khi đâm va với tàu Nam Vỹ 69 trên vùng biển Nha Trang, Tháng 2/2015: Tàu Lysbink Seaways 7.000 tấn đâm vào đá bị mắc cạn gần khu vực Kilchoan, phía tây Scotland do thủy thủ ngủ quên sau khi uống rượu say.

Nguyên nhân khách quan:

Khi điều khiển tàu trong luồng lạch hẹp - đây là vùng nước có ảnh hưởng lớn đến lực cản con tàu, làm thay đổi điều kiện hành trình so với khi tàu hành trình vùng nước sâu. Trong vùng nước nông cạn có thể xảy ra các hiện tượng sau: Khi hai tàu đi với tốc độ lớn cùng chiều hoặc ngược chiều, tại thời điểm đối mặt nhau dễ xảy ra sự chênh lệch áp suất vùng nước giữa hai mạn tàu dẫn đến hiện tượng hút nhau giữa hai tàu. Trong luồng lạch hẹp, khi tàu hành trình đến đoạn cong, lúc đổi hướng sẽ phát sinh lực ly tâm tác động vào con tàu và có xu hướng đẩy tàu về bờ lở. Ngoài ra, có thể các phao tiêu báo hiệu hàng hải trong luồng bị trôi dạt, gây nhầm lẫn về vị trí luồng dẫn đến con tàu có thể bị mắc cạn trong luồng. Hay khi đi gần bờ với vận tốc lớn, sẽ phát sinh hiện tượng bờ hút đuôi tàu vào bờ, đẩy mũi tàu ra phía luồng…

Khi điều khiển tàu ra vào cầu là một quá trình khó khăn phức tạp rất dễ gây tai nạn cho tàu và cầu cảng. Tai nạn đâm va có thể xảy ra do ảnh hưởng của điều kiện thay đổi, của gió, lốc xoáy, mưa lớn bất thường. Hải lưu và dòng chảy sẽ làm tăng mức độ trôi dạt nhất là khi tốc độ tàu giảm. Các điều kiện khí tượng – thủy văn như động đất, thủy triều bất thường, bão gió tiềm ẩn nhiều yếu tố nguy hiểm khi hành hải trong khu vực đó mà con người không thể nắm hết được dẫn đến việc phán đoán và xử lý sai lệch.

Một số tàu lai không đảm bảo tình trạng kỹ thuật cũng như kỹ năng điều động và xử lý tình huống kém dẫn đến đâm va cho tàu lớn.

Khi tàu đậu tại cầu hoặc vùng neo thì các yếu tố cảnh như sóng to, gió lớn, dòng chảy cũng có thể tác động trực tiếp vào hệ thống dây chằng buộc làm còn tàu dễ chuyển động khỏi vị trí dẫn tới thả trôi, mặc cạn, đâm va.

Các chỉ dẫn hàng hải thiếu chính xác, hải đồ quá cũ, không được cập nhật thường xuyên, thiếu các thông tin. Trên tàu không có sẵn các chỉ dẫn hàng hải cho khu vực hoạt động sắp tới của tàu; Các thông tin lấy được từ các chỉ dẫn hàng hải đã được sử dụng thiếu chính xác, không đồng bộ các nguồn thông tin;

Một nguyên nhân nữa là các vụ đâm va mà nguyên nhân gián tiếp là do lỗi chủ quan của chủ tàu hoặc người khai thác tàu chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm của mình, chủ tàu không biết về các quy tắc hàng hải chẳng hạn như quy ước về mở đèn và vị trí đặt đèn sai nên hậu quả là các tàu biển khác không nhận biết. Hay việc giao khoán cho thuyền viên tự quản lý khai thác tàu nên dẫn đến tình trạng kỹ thuật của tàu không đảm bảo theo quy định, việc khai thác sai tuyến quy định…

Tìm và phân tích các nguyên nhân, đề ra các biện pháp phòng tránh tai nạn đâm va khi hành trình trên biển là điều cần thiết, thực tiễn:

Lập kế hoạch và giám sát chuyến đi nghiêm ngặt, chi tiết, cụ thể từ cầu cảng đến cầu cảng. Thực hiện việc kiểm soát để đảm bảo tàu hành trình theo đúng tuyến đường đã được lập sẵn, đây chính là nhiệm vụ đầu tiên của người sỹ quan trực ca.

Thường xuyên xác định vị trí tàu có thể thực hiện bằng nhiều phương pháp thị giác đến việc sử dụng các thiết bị điện tử như Rada, GPS, máy đo sâu, các hệ thống định vị khác. Việc xác định vị trí không những phải chính xác mà còn phải thực hiện đều đặn theo quy định cho từng vùng tàu đi qua để đảm bảo cho con tàu luôn chạy trong dải an toàn. Khi xác định vị trí tàu, nên đồng thời đo sâu và ghi độ sâu lên hải đồ bên cạnh vị trí xác định. Nếu chỉ số của máy đo sâu khác với số liệu trên hải đồ thì sỹ quan trực ca phải xem xét ngay có phải số liệu trên hải đồ sai, hay tàu đang đi vào chỗ nguy hiểm. Khi đã có vị trí xác định, sỹ quan trực ca có thể biết nếu tàu đi chệch khỏi đường đi kế hoạch thì cần phải xác định lại. Nếu tàu tiếp tục hành trình chệch hướng, cố đi vào vùng nguy hiểm hay không và áp dụng hành động thích hợp để khắc phục tình huống trên.

Nghiêm chỉnh tuân thủ Quy tắc quốc tế về phòng ngừa đâm va (COLREG-72).  Cho dù mọi kế hoạch đã được vạch ra trên hải đồ, nhưng bất kỳ sỹ quan trực ca nào cũng đều phải tuân thủ nghiêm chỉnh Quy tắc Quốc tế về phòng ngừa đâm va tàu thuyền trên biển COLREG -72  để đảm bảo chuyến hành trình được an toàn.  Tàu phải thường xuyên cảnh giới một cách thích đáng, liên tục và hiệu quả, tổ chức buồng lái làm việc có kỷ cương, khoa học và hiệu quả. Sau khi hoàn thành chuyến đi,  Thuyền trưởng cần phải tổ chức họp trao đổi, rút kinh nghiệm về việc thực hiện chuyến đi. Thẳng thắn phân tích những mặt yếu kém để rút kinh ngiệm sửa chữa cho các chuyến hành trình kế tiếp.

Ngoài các giải pháp về chỉ dẫn hàng hải, hoa tiêu… thiết bị VHF DSC là lựa chọn linh hoạt tối ưu cho việc phòng tránh đâm va trên biển.

Tai nạn đâm va trong hàng hải là điều khó có thể tránh được hoàn toàn. Chính bởi lẽ đó, việc nghiêm chỉnh tuân thủ Quy tắc Quốc tế về phòng ngừa đâm va (COLREG -72) là điều rất cần thiết đối với tàu thuyền hành hải trên biển. Mặt khác, việc thường xuyên theo dõi các bản tin thời tiết, cảnh báo thời tiết nguy hiểm, bản tin cảnh báo an toàn hàng hải từ Hệ thống Đài duyên hải Việt Nam sẽ giúp ích rất nhiều cho tàu thuyền để có chuyến hành trình an toàn trên biển.

 

Đỗ Thị Hải Hà – Đài TTDH Hải Phòng